• Owidiusz
• Horacy
• Wergiliusz
• Gajusz Juliusz Cezar
• Arystofanes
• Eurypides
• Sofokles
• Ajschylos
• Lao-Tsy
• Homer

Ajschylos

"Prawdę trzeba wyrażać prostymi stówami" - to zalecenie Ajschylosa stoi u początków światowej sztuki stówa. Od dwóch i pól tysiąca lat nie zestarzało się ani trochę.

Dążenie do ostatecznej prawdy, znanej bogom, a wymykającej się ludzkiemu umysłowi, pociągało Ajschylosa od wczesnej młodości. Nic dziwnego - urodził się bowiem w Eleusis, niedaleko Aten, w jednym z najbardziej świętych miejsc Attyki. To tutaj -jak głosiły religijne przekazy - bogini Demeter ofiarowała ludziom zboże. Tutaj odbywały się słynne misteria ku czci bogów. Na głębokie doznania religijne Ajschylosa nałożyły się przeżycia wojenne. Bronił greckiej ojczyzny przed Persami. Bił się pod Maratonem, pod Salaminą, gdzie bohatersko poległ jego brat, stawał pod Platejami. Tak dalece cenił sobie to wypełnianie obywatelskiej powinności, że w napisie nagrobnym, który sam ułożył, mówił o sobie wyłącznie jako o żołnierzu, pomijając dokonania sceniczne.

A przecież kiedy jako czterdziestolatek bronił Aten pod Salaminą, był już twórcą, którego sława docierała do najdalszych zakątków Grecji, i to mimo iż pierwsze zwycięstwo w agonie (pojedynku tragików) odniósł niewiele wcześniej. Publiczność grecka musiała jednak mieć czas, by przywyknąć do nowinek, które Ajschylos wprowadzał na scenę. Przede wszystkim wzbogacił akcję o drugiego aktora. To na dialogach aktorów, a nie na partiach chóru, zaczęła się odtąd opierać akcja sztuk pokazywanych ateńskiej publiczności.
A były to wizje monumentalne i porywające -jak w Orestei, najwybitniejszej trylogii Ajschylosa. W części pierwszej, w Agamemnonie, uważanym przez wielu znawców za najwybitniejszą sztukę starożytnej Grecji, oglądamy misterium zdrady i zbrodni. Wódz Agamemnon wraca spod Troi jako tryumfator i w domu rodzinnym pada ofiarą perfidnej zbrodni. Niewierna małżonka, Klitajme-stra, która związała się z podłym gachem Ajgisto-sem, morduje własnego męża w kąpieli. Treścią części drugiej, Choeforów, jest zemsta syna Aga-memnona, Orestesa, który z pomocą swej siostry, Elektry, zabija własną matkę i jej kochanka. Wreszcie w części trzeciej, w Eumenidach, Orestes staje przed sądem na ateńskim areopagu, gdzie decydujący głos bogini Ateny uwalnia go od winy. Zanim jednak Oresteja zjednała mu pozycję ojca greckiej dramaturgii, Ajschylos już korzystał z międzynarodowej sławy. Hieron, władca Syra-kuz, wówczas największego greckiego miasta na Sycylii, zapraszał tragika trzykrotnie na swój dwór. Kiedy zakładał na wyspie miasto Aitna, dla uświetnienia tej uroczystości zamówił u Ajschylosa sztukę teatralną. Ajschylos wywiązał się z zamówienia. Zawsze chętnie wracał pod skrzydła Hierona, który bez zastrzeżeń podziwiał jego talent. Tragik czuł się tu znacznie lepiej niż w ojczyźnie, gdzie w corocznych agonach musiał potwierdzać swoją pozycję. A z czasem stawało się jasne, że publiczność woli oglądać sztuki jego młodszego rywala, Sofoklesa. Do ojczystych Aten nie śpieszył się więc zbytnio.
Podczas trzeciego pobytu na wyspie nagle zachorował i zmarł w mieście Gela. Ten, który dał Grecji początki narodowego dramatu, zmarł poza własną ojczyzną, na dobrowolnym wygnaniu.

ok. 525 p.n.e. - Ajschylos rodzi się w Eleusis, niedaleko Aten
ok. 500 - po raz pierwszy bierze udziat w zawodach tragików
490 - bierze udział w bitwie pod Maratonem
484 - pierwsze zwycięstwo w agonie teatralnym
480 - walczy w bitwie pod Salaminą
476 - pierwsza wyprawa na Sycylię na zaproszenie wtadcy, Hierona
472 - wystawienie Persów
467 - wystawienie Siedmiu przeciw Tebom
458 - tryumfalna premiera Orestei
ok. 456 p.n.e. - Ajschylos umiera na Sycylii